6 خرداد 1392

نقش سازمان‌های غیردولتی در حفاظت از محیط‌زیست و میراث فرهنگی

محیط‌زیست دغدغه امروز جهان

محمدصادق قبادی‌نژاد، وکیل دادگستری، فعال محیط‌زیست و عضو انجمن دوستداران دماوند

حفاظت و حراست از محیط‌زیست در تمامی حوزه‌های آن یعنی آب، هوا، خاک و منابع طبیعی، دریاها، رودخانه‌ها و... از دغدغه‌های جهان امروز است. در عرصه جهانی از محیط‌زیست به عنوان نسل سوم حقوق‌بشر در اسناد بین‌المللی یاد می‌شود. گستردگی حوزه‌های محیط‌زیست از یک سو و وضعیت خاص آن از منظر حقوقی به لحاظ وقوع جرم علیه محیط‌زیست و تخریب و آلوده کردن آن از سوی دیگر موجب شده تا علاوه بر نقش دولت‌ها به‌عنوان تابعان حقوق بین‌الملل در کنوانسیون‌ها و معاهدات جهانی و منطقه‌ای، نقش سایر اشخاص حقوقی از جمله سازمان‌های مردم‌نهاد و ‌ان‌جی‌او‌ها نیز مورد توجه قرار بگیرد. همین نقش درباره آثار تاریخی و میراث فرهنگی نیز برای این سازمان‌ها نمود پیدا می‌کند زیرا میراث باستانی و آثار تاریخی طبیعی و مصنوعی هر کشوری، جزو سرمایه‌های تاریخی و کهن هر جامعه و نماد غرور ملی و میهنی اعضای آن جامعه و در واقع مردم یک کشور است. توجه و حمایت از آن نیز جزو وظایف هر دولتی است تا در پاسداشت و نگهداری از آن همت گمارد و تعامل سازنده بین دولت و این سازمان‌ها که به عنوان چشمان بیدار جامعه مدنی محسوب می‌شوند، مفید و سازنده باشد.

در نظام حقوقی هر کشور، تصویب قوانین و مقررات در زمینه حفظ و حراست از محیط‌زیست و میراث فرهنگی و هنری و تنوع این مقررات بیانگر نگاه آن کشور به این دو مقوله است. از سویی صرف تدوین و تصویب مقررات و اقدامات نرم‌افزاری نمی‌تواند منجر به حراست از آن شود بلکه اجرای این دسته از مقررات و اعمال آن در کنار اقدامات پیشگیرانه، آموزش موثر و مفید و فرهنگسازی نیز می‌تواند کارآمد باشد. به همین دلیل در جهت اجرای قوانین و سایر اقدامات صدرالذکر نقش دولت و نهاد‌های وابسته به دولت از جمله سازمان حفاظت محیط‌زیست و سازمان میراث فرهنگی به عنوان متولیان رسمی و قانونی این دو حوزه از اهمیت اساسی برخوردار است. از طرفی اتخاذ سیاست‌ها و ضمانت اجراهایی برای نظارت بر اجرای درست قوانین و مقررات و وظایف محوله به این سازمان‌ها با نقش‌دهی به سازمان‌های غیردولتی و خود مردم به‌عنوان شهروندان یک کشور جهت پاسداری از محیط‌زیست و میراث فرهنگی و هنری می‌تواند به عنوان یکی از ابزار‌های مهم در این زمینه باشد. تعامل میان سازمان‌های غیردولتی با دولت و سازمان‌های متولی درباره شناسایی معضلات، نظارت بر اجرای قوانین و مقررات، آسیب‌شناسی، وقوع جرم و شناسایی مجرمان و به‌طور کلی نقش کلیدی این دسته از سازمان‌ها در حفاظت از محیط‌زیست و میراث فرهنگی در مرحله کنترل و اجرا می‌تواند نمایان شود. اهداف این کار یعنی نقش‌دهی به سازمان‌های مردم‌نهاد را می‌توان در شناسایی نقاط ضعف و قوت راهکار‌هایی حقوقی و قوانین و مقررات در این دو حوزه و ارائه راه‌حل‌های ممکن و مطلوب و موثر جست‌وجو کرد.

در کشورمان در دو دهه اخیر شاهد رشد قابل توجه کمی و کیفی سازمان‌های غیردولتی بوده‌ایم که یکی از عوامل مهم و تعیین‌کننده درباره افزایش شمار این سازمان‌ها را باید در رشد و توسعه مردمسالاری در جامعه و احترام به حقوق بنیادین افراد در قالب حق تشکیل اجتماعات و مجامع و شرکت در آن‌ها دانست. تحقق نقش مشارکت محوری در اسناد بین‌المللی همچون اعلامیه ریو مصوب 1992 درباره محیط‌زیست و توسعه به آن اشاره شده است. یکی از موارد پیش‌بینی‌شده در اعلامیه جهانی حقوق‌بشر حق آزادی اجتماعات است که مطابق آن «هر شخصی حق دارد از آزادی تشکیل اجتماعات، مجامع و انجمن‌های مسالمت‌آمیز بهره‌مند گردد.» قانون اساسی جمهوری‌اسلامی ایران نیز در اصل 26 بیان می‌دارد: «احزاب، جمعیت‌ها، انجمن‌های سیاسی و صنفی و انجمن‌های اسلامی یا اقلیت‌های دینی شناخته‌شده آزادند مشروط بر این‌که استقلال، آزادی، وحدت ملی، موازین اسلامی و اساسی جمهوری‌اسلامی را نقض نکنند. هیچ‌کس را نمی‌توان از شرکت در آن‌ها منع کرد یا به شرکت در یکی از آن‌ها مجبور ساخت.»

با این نگاه و بر همین اساس انجمن دوستداران دماوند با همکاری و تعامل علاقه‌مندان به فرهنگ و تمدن ایران‌زمین و فعالان محیط‌زیست با نگاه محوری به قله دماوند تشکیل شد و در اساسنامه این انجمن می‌خوانیم: «قله دماوند، بام ایران، خاستگاه اسطوره‌های ایران‌زمین و نماد ملیت و وفاق ایرانیان است. این کوه سترگ متاسفانه در چند دهه اخیر دستخوش انواع بی‌مهری‌ها، سوءاستفاده‌ها، بهره‌برداری‌های بی‌رویه و خسارت‌های آگاهانه و ناآگاهانه گردیده؛ تا آنجا که در پاره‌ای موارد ترمیم و بازسازی آن غیرممکن است. بدین دلیل، جمعی از کوهنوردان و دوستداران طبیعت، گرد هم آمدیم تا با تاسیس انجمن دوستداران دماوند، با ایفای نقش ستادی و هماهنگی بین جامعه کوهنوردی، تشکل‌های زیست‌محیطی و همه دوستداران دماوند، در جهت رسیدن به مرزهای استاندارد جهانی حفظ این زیست‌بوم، تلاش نماییم.»

از جمله اقدامات و برنامه‌های این انجمن تشکیل نشست یا کارگاه توانمند‌سازی جوامع محلی - که در مقالات بعدی به بررسی آن خواهیم پرداخت- بوده است.

همان گونه که می‌دانیم توان‌افزایی ساکنان پیرامون کوه دماوند، کوهنوردان، گردشگران، دامداران و دیگر ذی‌نفعان، منجر به مشارکت آگاهانه آنان در جهت حفاظت و توسعه پایدار اکوسیستم کوهستان دماوند خواهد شد. به همین منظور انجمن دوستداران دماوند با هدف بهره‌گیری از برنامه‌های کوچک جهانی (SGP) که بخشی از تسهیلات محیط‌زیست جهانی (GEF) در دفتر عمران سازمان ملل (UNDP) است، نخستین نشست یا کارگاه توانمندسازی را در تاریخ 25 آبان 1391 در محل دانشگاه پیام نور رینه و با حضور نمایندگان اهالی، شورای شهر، معتمدان و بعضی از کوهنوردان محلی برگزار کرده است.

در بخش نخست این کارگاه، تمرین فعالیت گروهی و ایجاد اعتماد برای یک فعالیت گروهی با استفاده از روش و فنون مربوطه انجام شد. سپس به منظور تهیه سند لازم جهت تدوین طرح، همگی حاضران در جلسه، گذشته را با وضعیت کنونی مقایسه کردند و همه به این باور رسیده‌اند که ادامه این روند، بحران و ناهنجاری عظیمی برای کوه دماوند، ساکنان و ذی‌نفعان به دنبال خواهد داشت. در پایان ضمن تعیین گروه‌های هدف، افق و دورنمایی را هدف‌گذاری کردند. گفتنی است این اسناد که توسط خودشان نوشته شد، در آرشیو انجمن موجود است. این اسناد به عنوان بخشی از طرحی خواهد بود که توسط اهالی و دیگر ذی‌نفعان در آینده اجرا خواهد شد.

لذا این انجمن به عنوان یک سازمان غیردولتی آماده تعامل با سازمان‌های دولتی مثل سازمان حفاظت محیط‌زیست، سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری، سازمان جنگل‌ها و مراتع، وزارت صنعت، معدن و تجارت و سایر سازمان‌های دولتی و غیردولتی در زمینه حفظ و حراست از قله دماوند است.

متن مقاله در روزنامه بهار

 


ارسال این مطلب به دوست خود
ایمیل شما: ایمیل گیرنده:



ارسال نظر شما در مورد "نقش سازمان‌های غیردولتی در حفاظت از محیط‌زیست و
نام شما:
نظر شما:
امتیاز شما :