13 آبان 1390

مولف: داریوش عبادی، کارشناس مرتع

پوشش گیاهی مراتع محدودۀ قلۀ دماوند

مراتع کوهستانی ایران به دلیل شرایط متنوع اقلیمی، از تنوع گیاهی بالایی برخوردار بوده که با وجود صدها نوع گونه های گیاهی دارویی و دارا بودن انواع بی شماری از گونه های صنعتی، غذایی، علوفه ای و گونه های نادر، به عنوان یکی از غنی ترین بانک ژن جهانی محسوب می گردد.

رشته کوه البرز و در راس آن قلۀ دماوند، به دلیل واقع شدن در دو ناحیۀ رویشی «خزری» و «ایران – تورانی» و اختلاف ارتفاع فاحش آن، قطعا دارای جایگاه ویژه ای است. پوشش گیاهی مراتع محدودۀ دماوند علاوه بر ویژگی های مذکور (نواحی رویشی و اختلاف ارتفاع فاحش) با توجه به جهات شیب آن (شمالی - جنوبی و شرقی - غربی) از فراوانی و تنوع گیاهی خاصی برخوردار بوده که به همین سبب این محدوده را می توان یکی از مهم ترین ذخیره گاه های ژنتیکی دنیا دانست.

شناسایی تیپ های غالب گیاهی

به منظور شناخت بیشتر از سیمای گیاهی مراتع محدودۀ دماوند، شناسایی تیپ های غالب گیاهی ضرورت داشته، که این کار  بر اساس شناسایی یک یا دو گونۀ اصلی که از نظر فراوانی به عنوان گونۀ غالب محسوب می گردند، صورت گرفته است که کلیات آن به شرح زیر است :

از ارتفاع 2500 - 2000 متر تیپ غالب گیاهی «گراس لند – بالشتکی» نامگذاری شده؛ چون گراس لند (خانوادۀ گندمیان) از نظر شمار تراکم و فراوانی اولین گونه بوده و گونه های بالشتکی گونه های بعدی می باشند.

از خانوادۀ گراس ها (گندمیان) گونه های علف پشتکی (بروموس تومنتولوس Bromus-TomenTelus) و نرمه (قیاق) (فستوکا اوینا Festuca_Ovina) به همراه سایر گراس ها مثل پوآ (poa_spp)، علف پیازی، جو وحشی (Hordeum_sp هوردیوم) و ... را می توان نام برد. البته حضور پهن برگان (Forbs ) را به عنوان گونۀ همراه نمی توان در این قسمت از مراتع نادیده گرفت.

از ارتفاع 2500 متر تا 3000 متر  به تدریج گراس ها جای خود را به گونه های بالشتکی مثل انواع گون ها Astragalus_spp  و Onobrichys Cornuta  و... داده، به طوری که در ارتفاع حدود 4000-3000 متر تقریبا گونه های بالشتکی گونۀ غالب مرتع را تشکیل می دهند و گندمیان به تدریج از تراکم و فراوانی آن ها کاسته شده و حضور پهن برگان بسیار کم است؛ تا آن که در ارتفاع بالاتر از حدود 4000 متر تقریبا پوشش گیاهی دیده نمی شود. ضمنا در شیب شمالی تنوع گونه ها، فراوانی و تراکم پوشش گیاهی و حضور پهن برگان و گرانیه ها به مراتب بیشتر از دامنۀ جنوبی بوده و از چمنزار های وسیع تری برخوردار است. البته جا دارد از وجود رویشگاه زیبا و منحصر به فرد شقایق ها در دامنۀ جنوبی و حضور صدها گونۀ دارویی گفته شود که تشریح آن در این نوشتار نمی گنجد.

وضعیت پوشش گیاهی و گرایش آن

به طور کلی، بر اساس ارزیابی ها و اندازه گیری های انجام شده، مراتع محدودۀ کوه دماوند به علت    بهره برداری های غیر اصولی و برداشت فراتر از حد توان اکولوژیک آن در طی سالیان متمادی، از وضعیت خوب و گرایش مثبتی برخوردار نمی باشد. با بررسی های انجام شده بر اساس ده ها طرح مطالعاتی توسط دستگاه های ذیربط اجرایی، مراتع محدودۀ دماوند دارای گرایش پس رونده (منفی) بوده و عمدتا در وضعیت متوسط تا ضعیف ارزیابی شده، که البته برخی نقاط هم دارای وضعیت خوب ارزیابی شده است.

کوچک شدن تدریجی حجم بوته ها و گون ها و رو به نقصان رفتن تراکم و فراوانی پوشش های گیاهی باارزش و مرغوب (کلاس I یا درجه یک) یا گونه های کم شونده و از سوی دیگر افزایش گیاهان مهاجم و یا زیاد شونده (کلاس II یا درجه 3) نشان از گرایش منفی است. تداوم این روند، انقراض گونه های با ارزش گیاهان دارویی- صنعتی، علوفه ای و حفاظتی خاک را به همراه خواهد داشت و این همان زنگ خطر برای اکوسیستم های گیاهی و محیط زیست بشری است.

پیشنهاد:

- تداوم مطالعه و تحقیق همه جانبه در جهت اجرای برنامه های اصولی و جامع توسط دستگاه های    دولتی ذیربط (تحقیقات – آموزش - اجرا) با مشارکت دامداران، بهره برداران و جوامع محلی

- نگاه ویژۀ مسئولین به حفاظت و صیانت از مراتع محدودۀ قلۀ دماوند به عنوان نماد ملی و ذخیره گاه    ژنتیکی

- همت و تلاش بی دریغ کلیۀ سازمان های مردم نهاد (N.G.O) به ویژه کوهنوردان و همۀ علاقه مندان    محیط های کوهستانی


ارسال این مطلب به دوست خود
ایمیل شما: ایمیل گیرنده:



ارسال نظر شما در مورد "پوشش گیاهی مراتع محدودۀ قلۀ دماوند
نام شما:
نظر شما:
امتیاز شما :
امتیاز صفحه:



نظرات شما در مورد "پوشش گیاهی مراتع محدودۀ قلۀ دماوند"
خسرو رستمی 1392/09/15
عالی بود.