دماوند، نام بلندترین قلۀ رشته کوه های البرز و نیز نام شهری است در 25 کیلومتری جنوب این کوه. این نام  به پهلوی در کارنامۀ اردشیر بابکان به صورت «دُنباوند» و در کتیبه های دوران ساسانی چون کتیبۀ شاپور اول در نقش رستم فارس و کتیبۀ نرسی در پایکولی، به صورت «دومباوند» و «دُنباوند»، در نامۀ تنسر، شهرستان های ایران، ایرانشهر و کتاب جغرافیای موسی خورنی، «دُمباوند» آمده که در واقع تغییر یافتۀ نام پهلوی آن است. این نام در منابع پارسی و عربی دوران اسلامی به صورت ضم دال «دُنباوند» و فتح دال «دَنباوند» و «دَباوند» آمده است.

به این ترتیب، این نام پیش از اسلام و تا مدتی پس از آن به ضم دال، دُمباوند و دُنباوند بوده که در قرون اسلامی آن را با فتح دال، دَنباوند و رفته رفته «دَماوند» ثبت کرده اند که با نام پهلوی آن مطابقت دارد. اکنون نیز نام کوه و شهر با فتح دال، دَماوند معروف است.

این نام از دو جزء ترکیب شده، دُم یا دَم + آوند، یا دُما یا دَما + وند. نام های دُمباوند، دُنباوند و دَنباوند نیز از دو جزء ترکیب شده است. دُمب یا دُنب یا دَنب + آوند یا وند، که در هر صورت از نظر معنایی برای کوه دماوند تفاوتی با یکدیگر ندارند. 

دَم یا دَنب، همان «دَم» در زبان پهلوی، از مصدر «دَفتن» به معنی «تف و گرما» یا «بخار و گاز» است و «آوند» به معنی «ظرف» می باشد. «وَند» نیز پسوند نسبت است و در زبان پارسی باستان، فراوان به کار رفته. به این ترتیب می توان گفت این نام به معنی ظرفی است که دارای تف و گرما یا بخار و گاز باشد و به همین علت آن را به قلۀ بلند البرز که زمانی آتشفشانی بوده نسبت داده اند. 

نام های دیگری که برای کوه دماوند در منابع دیگر آورده شده است عبارتند از: 

 لواسان

به معنی «محل برآمدن و طلوع خورشید» (لواسان، همچنین نام حوزه ای شامل چند روستا در شرق تهران است و کوه دماوند در شرق آن قرار دارد. بنابراین، لواسان محلی بوده که خورشید از پشت کوه دماوند در آن جا طلوع می کرده.) این واژه را نخستین بار ناصرخسرو در سفرنامۀ خود استفاده کرده.    

 بیکنی (Bikni)

به معنی «کوه سنگ لاجورد» که بارها در متن های آشور نو آمده است. این پادشاهان ادعا کرده اند که «مادهای دوردست در کناره های کوه بیکنی» را تحت فرمانبرداری خود درآورده اند.

نام های دیگری که در دوران باستان به آن اشاره شده عبارتند از : قلۀ مونس، کوه یاسینوس و کارن.

شهر دماوند نیز در 25 کیلومتری جنوب کوه دماوند قرار دارد که به احتمال خیلی زیاد این شهر نام دیگری داشته و نام کنونی خود را از کوه دماوند گرفته است. برای آگاهی از اطلاعات بیشتر در مورد شهر دماوند، به پایگاه اینترنتی دماوندنامه مراجعه نمایید.

 

ارسال این مطلب به دوست خود
ایمیل شما: ایمیل گیرنده:



ارسال نظر شما در مورد "واژۀ دماوند"
نام شما:
نظر شما:
امتیاز شما :
امتیاز صفحه:



نظرات شما در مورد "واژۀ دماوند"
بهروز 1395/07/04
معنی دماوند میتواند سردکوه باشد.درصورت تمایل من میتوانم بااستفاده ازقوانین زبان پهلوی وکردی آن را برای شمااثبات کنم